DNİPROPETROVSK (QHA) -

Günümüzde spor okulu olarak kullanılan Dnipropetrovsk’taki eski caminin Müslümanlara iade edilmesi ile ilgili sorun 10 yıldan beri çözülmüyordu. Şehir Müslümanları ve yetkililer arasındaki cami sorunu, uzun süre devam eden mahkeme sürecine rağmen çözüşmesi. Spor okulunun idaresi ve veliler komitesi, 70 yıldan beri spor okulu olarak kullanılan binanın Müslümanlara teslim edilmesine uzun süre karşı çıktı. Kırım Tatarları ve Dnipropetrovsk bölgesi arasında İşbirliği Memorandumu’nun imzalanması, ilgili sorunun çözülmesinde atılan ilk adım oldu. Kırım Tatar halkının milli lideri, Ukrayna Cumhurbaşkanı’nın Kırım Tatarlarından Sorumlu Yetkilisi, Ukrayna Parlamentosu milletvekili Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu ve Dnipropetrovsk Valisi İgor Kolomoyskiy tarafından imzalanan memorandumda, 1914 yılında inşa edilen cami binasının restorasyonu için Kırım Tatarlarına verilmesini öngören madde yer aldı.

Caminin tarihi

Dnipropetrovsk Hersonskaya sokağı 3 adresinde bulunan dikkat çekmeyen iki katlı binada şimdi spor okulu bulunuyor. krymr.com sitesinde yer alan makaleye göre, yüz yıl önce aynı, ama o zamanlar minareli binada cami hizmet veriyordu. Cami yerel Kırım Tatar tüccarların yardımıyla inşa edildi. 1913 yılında başlayan caminin inşaatı bir yıl içerisinde sona erdi ve cami hizmet vermeye başladı. Ancak cami uzun dönem faaliyet göstermedi. 1927 yılında şehir yönetimi minareleri yıktı ve binayı polis görevlileri için kulüp olarak kullanılmak üzere kendi bütçesine aldı. Ardından cami binası kooperatif kullanımına verildi, ana okul, engelliler kooperatifinin kulübü olarak kullanıldı. 1953 tarihinde yerel yönetim cami binasını spor okuluna verdi.

Spor okulu öğrencilerine alternatif bina verilmesi, caminin Müslümanlara geri verilmesi konusunda esas sorundur. Ancak okul idaresi ve veliler komitesinin diğer binaya taşınmaları için öne sürdüğü şartlar oldukça geniş. Yeni binanın alanı daha küçük, yani 800 metrekareden daha küçük olmamalı, yeni spor okulu şehrin merkezinde, binada büyük spor salonu olmalı, bina şehir ya da bölge yönetimi mülkiyetinde değil de spor kuruluşuna ait olmalı (şimdi cami binası belediyeye ait).

Dnipropetrovsk’teki cami, Kırım Tatarlarının kültürel ve manevi mirası

Kırım Tatarları tarafından caminin iade sorunuyla Kiev Kırım Tatarları Derneği ilgileniyor. Kiev Kırım Tatarları Derneği Koordinatörü Elvin Kadırov, spor okulunun bulunduğu binada, 1914 yılında inşa edilen caminin hizmet verdiğine ilişkin arşiv belgelerinin olduğunu bildirdi. Elvin Kadırov, “Arşiv belgelerinde camiyi Tatarların inşa ettiği belirtiliyor. Bölgenin tarihi ve coğrafyası dikkate alınırsa camiye Kırım Tatarlarının ilişkisi olduğu söylenebilir. Ayrıca mimari özelliklere dikkat edilirse camideki unsurlar, Davud'un Kalkanı gibi, Bahçesaray’da Hansaray’daki camide de kullanılan formda kullanılmış. Günümüzde camiyi Kırım Tatarlarının inşa ettiğini kimse inkar etmiyor, bunu şehirde çoktan yaşayan insanlar ve bölgedeki arşiv bilgileri doğruluyor” diye kaydetti.

Dnipropetrovsk’taki caminin Kırım Tatarlarının kültürel ve manevi mirası olduğunu belirten Kadırov, “Bu Ukrayna’nın ana kısmında ayakta kalan Kırım Tatarlarının tek camisidir, bundan dolayı o bizim için çok önemli” dedi.

Kırım Tatarlar Derneği’nin, spor okulunun kendilerine yeni bina sunulması talebini anlayışla karşıladığını ifade eden Kadırov, “Kimse buna karşı değil, üstelik İslam dini sporu teşvik ediyor. Ancak ilgili konuda bir veya diğer tarafın istekleri değil, dini yerlerin din teşkilatlarına iade edilmesini öngören yasa esas alınmalı. Kırım’da da benzer sorunlarla karşılaştık. Yönetim isterse sorun çok hızlı şekilde çözülüyor. Böyle istek olmadığı halde ise sorunun çözümü yıllara uzayabilir. İlgili sorunun çözümünün olup olmadığını zaman gösterecek” diye belirtti.

Kiev Kırım Tatarları Derneği’nin tutumunun Kırım Tatar Milli Meclisi tarafından onaylandığını ve KTMM’nin tutumuyla aynı olduğunu açıklayan Kırım Tatar Milli Meclisi Başkanı Refat Çubarov, caminin Müslümanlara iade edilmesinin yasalara aykırı olmadığını ve yürürlükte olan mevzuat gereğince yapıldığını kaydetti.

Yasal düzen

Ukrayna’da dini kuruluşların iadesi birkaç kanuna göre gerçekleştiriliyor. Yasalardan biri, Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti’nin 1991 tarihli “Vicdan ve Din Özgürlüğü Hakkında” yasası gereğince din cemiyetlerinin elinden alınan dini yapılar ve mülkiyet cemiyete iade edilmeli veya ücretsiz kullanım için cemiyete verilmeli. 1992 yılında yasa, Ukrayna Cumhurbaşkanı’nın “Dini mülkiyetin din cemiyetlerine iade edilmesine ilişkin önlemler hakkında” kararıyla tamamlandı. Kırım Tatarları Derneği, caminin Müslümanlara iade edilmesinin yasal olduğunu kaydederken ilgili kararı esas alıyor. Ayrıca 1994 ve 2003 yılında, Ukrayna Cumhurbaşkanı dini kuruluşların cemiyetlere iade edilmesini öngören daha 2 karar kabul etti.

Kiev Kırım Tatarları Derneği Koordinatörü Elvin Kadırov, “Camiyi iade etme prosedürü çok basit. Sporcular için yeni bina bulundu, cami iade edildi. İade prosedürü tamamen yasal” diye kaydetti.

Dnipropetrovk bölgesindeki Müslüman cemiyetleri

Günümüzde Dnipropetrovsk bölgesinde yaklaşık 70 bin Müslüman ikamet ediyor. Ancak bölgede ve şehirde resmi olarak hizmet veren cami yok.

“Al-Mustakbal” Müslüman cemiyeti temsilcisi Umar Fedosov, “Müslümanlar Cuma namazını kılmak ve diğer dini törenleri yapmak için bina kiralamak zorunda” diye anlattı. Dnipropetrovsk bölgesinde üç esas din cemiyetinin olduğunu belirten Umar Fedosov, en çok “Al-Mustakbal” cemiyetinin faaliyet gösterdiğini kaydetti. Ayrıca Kuzey Kafkasya’dan gelen Çeçenleri, Dağıstanlıları ve İnguşları birleştiren diğer cemiyetin olduğunu söyleyen Umar Fedosov, ilgili cemiyetin 10 yıl önce caminin Müslümanlara iade edilmesi için müracaat ettiğini dile getirdi. En çok üyeli ama en genç cemiyet ise 4-5 yıl önce kurulan “Ar-Rahman” cemiyeti. Ancak cemiyetlerden hiçbiri caminin iadesi konusunda başarıya ulaşamadı.

2014 yılının Temmuz ayında Dnipropetrovsk Müslümanlarının Kırım Tatarlarıyla görüştüğünü ve birlikte hareket etme kararına varıldığını belirten Umar Fedosov, “Cami Dnipropetrovsk Müslümanları için bir onur meselesi” diye kaydetti. Elvin Kadırov, “Kırım Tatarları Derneği ve “İslam Nuru” (Promin İslamu) Müslüman cemiyeti caminin iadesi konusundan sorumlu olarak tutuldu” dedi.

İgor Kolomoyskiy: “Tarihi adalet yeniden tesis edilmeli”

10 yıldan beri caminin Dnipropetrovsk Müslümanlarına iade edilmesi sorunu, ne şehir ve bölge yönetimi ne de mahkeme düzeyinde çözüldü. Sorunun çözülmesine yönelik ilk adım, Kırım Tatar halkının milli lideri, Ukrayna Cumhurbaşkanı’nın Kırım Tatarlarından Sorumlu Yetkilisi, Ukrayna Parlamentosu milletvekili Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu’nun Dnipropetrovk’u ziyaret ettiğinde atıldı. Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu ve Dnipropetrovsk Valisi İgor Kolomoyskiy, 17 Haziran 2014 tarihinde Kırım Tatarları ve Dnipropetrovsk Sakinleri arasında İşbirliği Memorandumu'nu imzaladı. Aynı tarihte düzenlenen ortak basın toplantısında caminin Müslüman cemiyetine iade edilmesinin kararlaştırıldığı açıklandı. Caminin teslim edilmesi prosedürünün hazırlanması için Dnipropetrovsk Valisi Danışmanı Boris Treygerman başkanlığında çalışma grubu kuruldu. Çalışma grubuna şehir ve bölge yönetimi, Müslüman cemiyeti, Kırım Tatarları Derneği, spor okulu idaresi ve veliler komitesi temsilcileri katıldı.

Boris Treygerman, Dnipropetrovsk Valisi İgor Kolomoyskiy’in memorandumun imzalanmasından sonra “Tarihi adalet yeniden tesis edilmeli, cami iade edilmeli” diyerek kendi tutumunu açıkladığını bildirdi.

Treygerman, “Geçen yılın sonbaharında tüm ilgili tarafların katılımıyla görüşme düzenleyerek caminin Kırım Tatarlarına teslim edilmesi ile ilgili belgeyi imzaladık. Bugün Kırım Tatarları Ukrayna’da en büyük Müslüman topluluğu. Ayrıca camiyi Kırım Tatarları inşa etti ve demek onlara ait olması gerekiyor. Mevcut sorun ise sporcular için binanın bulunması” dedi.

Sorunun çözüm seneği olarak sporcular için yeni binanın inşa edilmesi konusunun da çalışma grubu tarafından ele alındığını belirten Treygerman, “Ancak projenin maliyeti 10 milyon grivnadan fazla oldu. Bugün, bizim gerekli miktarda paramız yok” diye kaydetti.

Çalışma grubunun sonraki toplantısının 27 Ocak’ta yapılması planlanıyor. Toplantıda şehrin merkezinde bulunan ve spor okulu idaresinin şartlarının çoğuna uygun olan bina bir seçenek olarak ele alınacak. Spor okulu idaresi ve veliler komitesi ilgili seçeneği kabul ederse camiyi iade etme prosedürü uzun sürmeyecek.

Cami iadesi ve onarımı

Dnipropetrovsk camisini kendi kültürel ve manevi mirası olarak kabul eden Kırım Tatarları camiyi restore ederek binayı ilk görünüşüne getirmek istiyor. Kırım Tatarları Derneği’nin değerlendirmelerine göre bir metrekare 3-5 bin dolara mal olacak, restorasyon çalışmaları için toplam 2,5-4 milyon dolar gerekecek.

Elvin Kadırov, “Benzer konularda Türkiye’nin bize yardım etmesi artık gelenek haline geldi. Türkiye, Kırım’da birçok caminin inşası ve onarımı konusunda Kırım Tatarlarına büyük yardım sağladı. Onlarla işbirliği yapmak istedik, onlar da işbirliği yapmaya hazır. Türkiye Diyanet İşleri Bakanlığı ve ülke yönetimi düzeyinde görüşmeler yapıldı. Ama şimdilik bu sadece görüşmeler. Caminin iade edilmesi, sorunun çözülmesini bekliyoruz” diye anlattı.

Restorasyon çalışmalarının en çok bir yıl devam edeceğini belirten Kadırov, “Yıkmak için değil kurmak için geldik. Cami ve çevresindeki alanı onararak sadece Müslümanlar için değil herkes için iyilik yapmak istiyoruz. Herkesin kullanabileceği çocuk alanı inşa edeceğiz. Çatışma değil uyum olmasını istiyoruz ve spor okulu için uygun binanın en yakın zamanda bulunmasını bekliyoruz” diye kaydetti.

QHA