AKMESCİT / SİMFEROPOL (QHA) -

17 Ocak tarihinde Kırım Tatar Milli hareketi emektarı, ünlü insan hakları savunucusu Zampira Asanova son yolculuğa uğurlandı.

Cenaze namazı Akmescit’te Kebir Camii’de Cuma namazından sonra yapıldı.

Zampira Asanova’yı son yolculuğa uğurlamak için Kırım Tatar Milli Meclisi üyeleri, Kırım Tatar Milli hareketi emektarları, Türkiye’de Kırım Tatar diasporasının temsilcileri, çeşitli toplum kuruluşlardan üyeler, bilim adamları, Zampira Asanova’nın akrabaları ve yakınları geldi.

Zampira Asanova Kırım Tatar bayrağına sarılı tabutla son yolculuğuna uğurlandı.

Kırım Tatar Milli Meclisi eski Başkanı, Ukrayna Parlamentosu Milletvekili Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği İstanbul Şubesi Başkanı Celal İçten, Kırım Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesi Rektörü Fevzi Yakubov, Ukrayna Milliyetçileri Kongresi Kırım Şubesi Başkanı Vasiliy Ovçaruk, Kırım Tatar Milli hareketi emektarı Arsen Alçikov konuşma yaptı.

Cenaze namazını Kırım Müftüsü Hacı Emirali Ablayev kıldırdı. Zampira Asanova Abdal Mezarlığında defnedildi.

Kırım Tatar Milli Hareketi gazilerinden Zamfire Asanova (73) 16 Ocak günü saat 2.00’da Hakkın rahmetine kavuştu.

Susana Üseynova

 


Zafer Karatay
QHA Köşe Yazıları - 9 Mayıs 2011

Kırım Tatar Milli Hareketi’nde kadınlar çok önemli yer tutmaktadır. İsmail Bey Gaspıralı’nın bizlere bıraktığı muhteşem mirasın içinde Kırım Tatar kadınlarına kızlarına toplum hayatında kazandırdığı yer ve itibar, pırlanta gibidir.

Aslında Kırım Tatar toplum hayatında kadınlar ve kızlar hiçbir zaman değersiz olmamıştır. Arap dünyasındaki ve bu kültürden etkilenen Türk toplumlarındaki gibi geri plana itilmemiştir.

Çarlık Rusya’sı işgali ve ilhakı sonrasındaki karanlık asırdan sonra Kırım Türklerini, umumen Rusya Müslümanlarını cahillik ve geri kalmışlıktan aydınlığa götüren, büyük aydınlanmacımız İsmail Gaspıralı, kadınlara, kızlara özel bir önem vermiştir.Tercüman Gazetesi’nin neşrinde en büyük destekçisi eşi Zühre Gaspıralı olmuştur. Onlar için Alemi Nisvan (Kadınlar Alemi) dergisini çıkarmıştır. Bu derginin sorumluluğunu da kızı Şefika Gaspıralı’ya vermiştir. Bu o zamana kadar değil Türk İslam Dünyasında bir çok Avrupa ülkesinde bile görülmemişti. Onun yolunda ilerleyen Kırım Tatar aydınları, Kırım Tatar halkı 1917 yılında Kurultay seçimlerinde kadınlara da seçme ve seçilme hakkını tanıyarak, 1917 yılı Aralık ayında toplanan Kırım Tatar Milli Kurultayı’nda 13 Kırım kadınına görev vermiştir. Şefika Gaspıralı divan üyelisi olarak ön saflardadır.

Aile ve toplum hayatında Kırım Tatar kadınlarının tarihten gelen, İsmail Gaspıralı ile çağa uygun rol modele kavuşturulan, örneklenen ve onlara kazandırılan güven, 18 Mayıs 1944 sürgün faciası ve sonrasında olumlu sonuçlarını göstermiştir. Erkeklerinin çoğunluğu cephede yada emek ordusu bahanesiyle tecrit edilmiş iken sürgüne uğratılan Kırım Tatarlarının hayatta kalmaları var olmaları ve tekrar ayağa kalkmalarında Kırım Tatar kadınları birinci derecede etkin rol oynamışlardır.

Vatan Kırım’a dönme ve gaspedilen milli ve dini hakları elde etme mücadelesinde de kadınlarımız ön saflardadır.

Bu elleri öpülesi kadınlarımızın en önemlilerinden biri de Dr. Zampira Asanova’dır.

Geçtiğimiz günlerde 70. yaşı kutlandı. Gidemediğime, o gün orada olamadığıma gerçekten üzüldüm. Dr. Zamfira Asanaova’nın benim için önemi çok büyüktür. Ona olan, hayranlığım, sevgim ve saygım sonsuzdur.

Onun hayatı, mücadelesi, Kırım Tatar Milli Hareketi içerisindeki rolü başlı başına bir kitap, bir belgesel film, bir sinema filmi konusudur. Aslında Zampira aptemiz gibi insanlar birer doktora tezi konusu olacak insanlardır. Zampira Asanova, Veciye Kaşka, , Şefika Konsul, Ediye Cemileva, Vasfiye Cemileva Ayşe Seyitmuratova Rahmetli Sabriye Seutova ve Sabriye Erecepova ile diğer adları bu makaleye sığmayacak kadar çok olan Milli mücadele insanlarımız bizim kahramanlarımızdır.

Onlar Kırım’ın ruhlarıdır.

Bugünlerde II. Dünya Savaşı’nın bitişi ve bu savaşta yer almış veteranlar gündemde. Sovyet devrinde bizim gazete, dergilerimiz ve kitaplarımızın kahramanları bu cenk kahramanları idi. Bizim, biz Kırım Tatarlarının tarihlerinin en büyük faciasına uğratıldığı bir savaşı zafer günü olarak kutlamak Kırım Tatar milli ruhu ile, milli mücadelemizle taban tabana zıttır.
Umarız bundan sonra Kırım’daki gazetecilerimiz, yazarlarımız, aydınlarımız gerçek kahramanlarımızın öykülerini daha fazla yazarlar.

Zampira Asanova, Moskova’ya temsilci olarak ilk gidenler arasındadır. Aynı zamanda 1966 yılından itibaren Moskova’daki insan hakları savunucuları ile ilk teması sağlayan, Milli Hareketimizin sesinin hür dünyaya ulaşması yolunda ilk teşebbüsü yapan kişidir.

Milli Hareketimiz ile Moskova’daki dissidentler arasında adeta ilk köprü olarak tarihi bir iş yapmıştır.

O Kırım’ın cesur yüreğidir. Cesareti sadece kadınlara değil erkeklere de örnek olmuştur.

Sovyet döneminde ilk açık protesto, 1968 yılında Çekoslovakya’nın işgalini protesto eden bir grup aydın ve insan hakları savunucusunun gösterileridir. Hemen bunun arkasından Moskova’da toplanan Dünya Komünist Partileri Formuna, yabancı gazetecilerin geleceğini tahmin eden Kırım Tatar Milli Hareketi’nin bir avuç cesur yüreği, Moskova’da Mayakovski meydanında ilk gösteriyi yapan Kırım Tatarları olarak tarihe geçmiştir.

Ayder Zeytullayev, Talat İbrahim, Reşat Cemil, Enver Ametov ve aralarındaki tek kadın göstericiler olarak Zampira Asanova. Üstelik onlar Çekoslavakya’nın işgalini protesto eden aydınların başına neler geldiğini bile bile, Mayakovski meydanında pankart açmışlar ve olanca sesleriyle Kırım Tatarlarının haklarını talep etmişlerdir.

Dr. Zampira Asanaova, inanılmaz bir sağ duyuya, sezgiye sahiptir. Milli Hareketimizin çizgisinden sapmaması için mücadele verir. Teşkilatçıdır. Hiç beklenmedik anda, beklenmedik ama çok doğru çıkışlar yapar. Eylemler gerçekleştirir.

Milli Hareketimizi, Milli hareketimizin samimi aktivistlerini asla satmamış, asla yalnız bırakmamıştır.

Çok zekidir. Ancak geçirdiği yüz felcininin geride bıraktığı hasar sebebiyle biraz geri planda durmayı tercih eder. Ama hiçbir şey gözünden kaçmaz. Kim halkına samimiyetle hizmet eder, kim yalancı güreş yapabilir.

Dr. Zampira Asanova. Zampira apte! Allah sana sağlık versin. Mücadele gücü versin. Allah sağlıklı ve uzun bir ömür versin. Çünkü daha Kırım’ın sana ve senin gibi insanlara çok ama çok ihtiyacı var.

Sen Kırım’ın gizli kahramanlarındansın. Seni tanıdığım için, senin dostluğunu ve güvenini kazandığım için kendimi bahtlı sayıyorum. Gurur duyuyorum.

 


Gayana YÜKSEL
Bahçesaray Dergisi
Sayı: 43-44 / Ocak-Nisan 2007


Kırım Tatar halkının en gergin meselelerinin çözüldüğü yerlerde muhakkak vardır. Zaten hayatı boyunca, hayatını adadığı Kırım Tatar Milli Hareketi’nde hep vardı. Soğuk kış günlerinde bile hasta yatağından kalkıp, çadırlarda kendilerine yapılan haksızlıkları protesto edenlerin arasında kaç insan sabahlayabilir? Veya kaç insan, halkının bir davası için elinde mektup trenlerde, otobüslerde günlerce, haftalarca dolaşabilir? Bu nasıl bir terbiyedir ki, yaşantısını Kırım Tatar Halkının Milli Kurultayı’nda alınan kararlara göre düzenlesin. Bu nasıl bir terbiyedir ki, kendi yaşına bakmadan, halkı için atacağı her adımı Kırım Tatar Milli Meclis Başkanı’ndan izin almadan yapmasın...

Zampira Apte Gerçek bir Müslüman. Her toplantıda çantasında muhakkak Kuran-ı Kerim vardır. Haksızlığa, saygısızlığa asla tahammül edemez. Hümanistliğinde asla sahtekârlık görmezsiniz. Bazen, Zamfira Apte’yi bir köyde bulunan cami için yardım toplarken görürsünüz, bazen bir kilisenin önünde elinde çiçek, Kırım Tatar Milli Hareketine emeği geçen gayri Müslimler için saygı ile beklediğini görürsünüz, bazen bir Kırım Tatar Milli Hareketçisinin torunun eğitimine destek vermek için kapı kapı dolaşırken görürsünüz...

Zampira Apte katıksız bir Türk Milliyetçisidir. Kendi tabiri ile “Ben Babadan Turancıyım” der. O kendisi için bir şey istemez. Varsa da, yoksa da MİLLİ HAREKET! Hatta bir ömrünü halkı için adadığından evlenip çoluk çocuk yapmaya bile vakti olmadı. Zampira Apte! Kırım Tatar Milli Hareketinin sadakat timsali, senin gibi kaç insan var acaba?

Zampira Asanova, 1941 yılında Kırım’ın Beykıyat köyünde doğdu. Babası Asan Bekmambet ve annesi Abide Şarife Muhammed Ali-kızı bir erkek ve üç kız evlat sahibiydi. Dedesi 1930 yılında Kızıl Terör gelene kadar topraklarını koruyabildi, fakat daha sonra ailesi ile birlikte Urallara sürüldü. Zampira Asanova tahsile büyük önem veren bir ailede büyüdü. Dedesi tüm aile üyelerinin, özellikle de kızların, eğitim almasını şart koşmuştu.

Zampira Apte’nin ailesi, o doğduktan 3 yıl sonra, her Kırım Tatar ailesi gibi, Kırım’dan, ana, ata, dede, ecdat, Vatan Topraklarından sürgün edildi. Onun ailesi Özbekistan’a düştü. Dedesinin vasiyetini yerine getirerek, bölgenin en iyi okulundan mezun olan Zampira Asanova 1959 yılında Moskova Tıp Üniversitesi Stomotoloji Bölümüne girdi.

Yeni üniversite mezunu Zampira Hanım, bilimsel kariyerini sürdürmek için 1965 yılında Rusya’nın Orenburg şehrine gönderiliyor. Ancak genç Zampira Orenburg yerine Özbekistan’a gidip, Yuriy Osmanov’un ağır hasta babasına bakmayı tercih ediyor.

Zampira Asanova Kırım Tatar Milli Hareketine daha üniversite öğrencisiyken 1957 yılında katıldı. Eğitimini tamamlayıp Özbekistan’a döndükten sonra Zampira Apte Kırım Tatar aydınları adına Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri Nikita Hruşçev’e gönderdiği mektubun yayılması için uğraştı. Mektubun altında imza atanlar arasında Amet-han Sultan, Midat Selimov, Enver Ablayev gibi şahsiyetler de bulunuyordu.

Zampira Apte 1959 yılından itibaren Kırım Tatar tarihini öğrenmeye başladı.

Zampira Asanova, 1965 yılında Fergana Bölgesi İnisiyatif Grubunun üyesi oldu. Sürdürdüğü aktif faaliyetinden dolayı Sovyet Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesine Kırım Tatar halkının problemlerini içeren mektubu göndermekle görevlendirilen 63 kişiden oluşan Sovyetler Birliği Geneli İnisiyatif Grubuna girdi.

Yuriy Andropov’un kabul ettiği grupta bulunan Zampira Apte 1967 yılında Moskova’dan döndükten sonra işinden uzaklaştırıldı. Onu deli diye akıl hastanesine yerleştirmeye çalıştılar. Ancak hastanenin doktorları Emilia Kâmileva ve Yagya Bekmambetov’un gösterdikleri çabalar sonucunda Zampira Asanova’yı akıl hastanesinden kurtardılar.

Zampira Asanova bu olaylardan sonra Çita şehrine giderek oradaki tıp üniversitesinde kendi bilimsel tezi üzerinde çalıştı. Ancak Yuriy Osmanov’un ve Enver Mambetov’un tutuklanmalarından sonra Çita’dan ayrılıp, Mustafa A. Kırımoğlu ile birlikte Sovyetler Birliği genelinde oluşturulan Kırım Tatar Milli Hareketine katıldı. Zampira Asanova Kırım Tatar halkının haklarını koruyan, komünist diktatörlüğe karşı çıkan ünlü insan hakları savunucusu General Pyotr Grigorenko’nun tutuklanmasına karşı düzenlenen protesto mitingine katıldı. Hiçbir Ukrain’in yardıma muhtaç generale destek vermemesinden dolayı bu eylem çok anlamlı oldu. Protestocular bunun yanında M. Hairov’un, R. Kadıyev’in, S. Ametov’un, N. Yazıcıyev’ın ve diğer milli hareket üyelerine karşı yapılan adaletsiz soruşturmaya da karşı çıktı.

Zampira Apte, 1970’ten itibaren cezaevinde acımasızca dövülen hasta ağabeyine bakmak zorunda kaldığından, bir de Milli Hareketçi damgası yediğinden dolayı, işe girmesi çok zordu. M. Özenbaşlı ve M. Selimov’un tavsiyesi üzerine Özbekistan’ın Cezkazgan ve Sırdarya ile Karakalpakistan Bölgelerinin en ücra hastanelerinde kolera ile mücadele eden gruplarda çalıştı.

Aşkı ile yanıp tutuştuğu Vatanı Kırım’a 1985 yılında gelmeyi başardı. Dr. Zampira Asanova 1989’dan itibaren Akmescit’in 3 numaralı hastanesinde diyabet ve fitoterapi üzerine çalıştı. Fakat Zampira Apte ünlü akademi üyesi Dmitriy Saharov’un cenazesine katıldığı için iş yerinde sorunlar çıktı ve 1990 yılında hastaneden ayrılmak zorunda kaldı.

Mustafa A. Kırımoğlu’nun tavsiyesi üzerine 1990 yılının Ekim ayında Hoca Ahmet Yesevi adına düzenlenen yuvarlak masa toplantısına katıldı.

Zampira Asanova 1992’de Azerbaycan Halk Cephesi Kongresine katıldı, Azerbaycan Cumhurbaşkanı Elçibey ile görüştü. Ziyaretin sonuçları Kırım Tatar Milli Meclisi toplantısında gündeme getirildi.

Zampira Apte General Pyotr Grigorenko’ya anıt dikme girişimcilerinden birisiydi ve anıtı dikme törenine katıldı.

Günümüzde Zampira Hanım İnsan Hakları Merkezi Tıbbi- Sosyal Programlar Koordinatörlüğünü yapıyor ve Akmescit’in Kebir Camii sosyal yardım kurulunun çalışmalarında aktif şekilde iştirak ediyor.

Zampira Asanova Kasım 2006’da Ukrayna Helsinki Grubunun 30. yıldönümü kutlamalarına katıldı.

Zampira Apte şimdi ise Ukrayna’nın sivil toplum kuruluşları ile ilişki kuruyor, Kırım Tatar Milli Hareketi hakkında anılarını yazıyor, ayrıca ikinci mesleği olan fitoloji ile uğraşmaya devam ediyor ve Kırım’ın şifalı otlarını kayıt altına alıyor.

QHA